تقریبا در همه ادیان و فرهنگها، آداب و رسوم خاصی برای خاکسپاری و دفن افراد وجود دارد. در بسیاری از کشورها، بعد از فوت شخص، خانواده و نزدیکان او برایش مراسم یادبودی برگزار میکنند و با توجه به رسوم خود با او وداع میکنند. در بعضی از ادیان و فرهنگها مانند اسلام، فرد متوفی باید دفن شود و طی مراسم خاصی به خاک سپرده شود. معمولا قبل و بعد از خاکسپاری مراحل مختلفی انجام میشود تا فرد متوفی خانواده را ترک کند و به ابدیت بپیوندد. در این مطلب قرار است درباره آداب و رسوم مراسم تشییع و خاکسپاری بیشتر صحبت کنیم.
آداب و رسوم قبل از تشییع
بعد از اینکه فردی از دنیا میرود، خانواده و نزدیکان او برای مراسم تشییع و تدفین و نیز برگزاری مراسم ترحیم آماده میشوند. قبل از دفن فرد کارهایی وجود دارد که اطرافیان متوفی باید انجام دهند.
- کسب گواهی فوت: در قدم اول باید گواهی فوت برای متوفی صادر شود که پزشکی قانونی، پزشک یا پرستار بیمارستان این کار را انجام میدهند.
- اطلاعدادن به آمبولانس برای انتقال میت: در این مرحله باید فرد متوفی از محل فوت با آمبولانس به سردخانه منتقل شود تا کارهای کفن و دفن و نیز امور اداری و قانونی انجام شود.
- اطلاعدادن به سایر اعضای خانواده و آشنایان: نزدیکان و اعضای خانواده متوفی باید به آشنایان و دوستان خبر فوت را اطلاع دهند تا افراد بتوانند در مراسم تشییع و خاکسپاری او شرکت کنند.
- مشخصکردن روز تشییع: بهتر است که میان روز مرگ و روز خاکسپاری فاصله زیادی نباشد. اما اگر به دلایلی خانواده میخواهند صبر کنند، باید روز تشییع مشخص شود و به اطلاع آشنایان و خانواده برسد.
- تغسیل و کفن: شستن میت و کفنکردن آن ممکن است در هر منطقه سنتها و رسوم خاصی داشته باشد، اما بهطور کلی متوفی را در غسالخانه غسل میدهند و کفن بر او میپوشانند. میت با آب گرم و کافور شسته میشود و او را با پارچهای معمولا از جنس پنبه و رنگ روشن کفن میکنند.
- انتخاب محل دفن: بعضی از افراد قبل از مرگ برای خودشان قبر تهیه میکنند. در غیر این صورت نزدیکان او باید قبر را برایش تدارک ببینند.
مراسم تشییع در اسلام
بعد از اینکه میت غسل داده و کفن شد، معمولا در صبح زود افراد، آشنایان و نزدیکان فرد برای تشییع و خاکسپاری او راهی میشوند. در بعضی از شهرها رسم بر این است که میت را به خانه خودش میآورند و برای او عزاداری میکنند، سپس او را در محل زندگیاش تشییع میکنند. اما در بسیاری از شهرها تشییع پیکر متوفی در همان آرامستان انجام میشود.
- بدن کفنشده فرد متوفی درون تابوت قرار میگیرد، او را از غسالخانه بیرون میآورند و برای او نماز میت میخوانند.
- سپس از آنجا تا نزدیک قبری که برایش در نظر گرفتهاند تشییع میشود. معمولا اگر فاصله کم باشد، میت روی دوش نزدیکان و خانوادهاش تشییع میشود، وگرنه با آمبولانس او را به نزدیک مزارش میرسانند. در این مسیر معمولا با صدای بلند ذکرهایی گفته میشود تا متوفی را به سمت مزارش همراهی کنند.
- معمولا افرادی که به مراسم تشییع جنازه میآیند لباس تیره میپوشند و با خانواده متوفی همدردی میکنند.
آداب و رسوم خاکسپاری
در دین اسلام رسوم مستحبی وجود دارد که قبل از خاکسپاری فرد انجام میدهند. این رسوم را ممکن است در شهرها و فرهنگهای مختلف به شکل متفاوتی اجرا کنند.
- بعد از تشییع جنازه، وقتی که فرد را تا نزدیک قبر آوردند، شخصی از نزدیکان میت، او را در قبر میگذارد و با خواندن دعاهایی، او را تلقین میدهد.
- سپس با گذاشتن سنگ لحد و ریختن خاک، میت به خاک سپرده میشود.
- نصب سنگ قبر در فرهنگهای مختلف تفاوت دارد، اما معمولا چند روز بعد از خاکسپاری، سنگ قبر را سفارش میدهند و آن را در حضور نزدیکان نصب میکنند.
- معمولا در مراسم خاکسپاری مداح و قاری حضور دارند و با خواندن قرآن و عزاداری برای فرد متوفی مجلس را به دست میگیرند.
- تا مدتی بعد از خاکسپاری متوفی، اعضای خانواده بر سر مزار او میمانند و برایش دعا میخوانند، سوگواری کرده و با او خداحافظی میکنند.
- در بسیاری از شهرها بعد از اینکه میت را به خاک سپردند، از حاضرین پذیرایی میشود که نوع پذیرایی میتواند متنوع باشد. خرما، حلوت، شربت و چای در بسیاری از مراسمهای خاکسپاری بهعنوان پذیرایی به حاضرین تعارف میشود.
مراسم بعد از خاکسپاری
وقتی که فرد متوفی به خاک سپرده شد، معمولا از نزدیکان و افراد حاضر در مراسم تشییع و خاکسپاری برای صرف ناهار دعوت میشود. این مراسم میتواند در منزل متوفی، در تالار یا در یک سالن برگزار شود. افراد خانواده متوفی باید قبل از روز تشییع جنازه تالار یا رستوران مورد نظر را رزرو کنند و تعداد مهمانها را به مدیریت مجموعه اعلام کنند. همچنین باید وسیله رفتوآمد مهمانان از سر مزار به رستوران یا مکان مورد نظر مهیا شود.
در بعضی از شهرها بعدازظهر مراسم خاکسپاری که شب اول قبر میت به شمار میرود، برایش مراسم شام غریبان برگزار میکنند. معمولا در این مراسم مداح یا سخنران حضور دارد و مراسم عزاداری را مدیریت میکند. شام غریبان معمولا در منزل متوفی برگزار میشود و نزدیکان او برای تسلیتگفتن به اعضای خانواده، دلداریدادن و ابراز همدلی با خانواده متوفی در منزل او حضور پیدا میکنند.
همچنین در برخی از شهرها بعد از مراسم خاکسپاری و صرف ناهار، برگزاری مراسم ترحیم در مسجد، حسینیه یا سالن انجام میشود. تعداد مراسم ترحیم در روزهای بعد از خاکسپاری در هر خانواده و فرهنگی متفاوت است، اما معمولا مراسم روزهای سوم، هفتم و چهلم برای یادبود متوفی برگزار میشود.
نکات مهم مراسم تشییع و خاکسپاری
بعد از اینکه شخصی از دنیا میرود، در روزهای اول فوت او فشار روانی زیادی روی خانواده فرد وجود دارد. علاوه بر آن مراسمها بهطور فشرده برگزار میشوند و افراد ممکن است در حال روحی نامساعد برخی از موارد لازم را فراموش کنند. در ادامه کارهای مهمی که برای اجرای آداب و رسوم مراسم تشییع و خاکسپاری لازم است، بیان میکنیم.
- برای اعلام تاریخ و ساعت تشییع و خاکسپاری باید اعلامیه، کارت یا پیام آماده و برای آشنایان ارسال شود.
- اعضای خانواده باید حتما روز تشییع را زودتر به سایر افراد اطلاع دهند تا نزدیکان و آشنایان بتوانند در مراسم حضور داشته باشند.
- قبل از مراسم خاکسپاری آیتمهای پذیرایی سفارش داده شود و پک بسته بندی پذیرایی آماده باشد.
- برای سر مزار متوفی، به تعداد مهمانها سایبان، میز و صندلی رزرو شود.
- در صورت نیاز گل آرایی و شمع آرایی مزار انجام شود تا حس بهتری برای سایرین ایجاد کند و فضا آرامشبخش باشد.
- بهتر است هماهنگیهای سیستم صوتی باکیفیت، مداح، قاری یا گروه موسیقی عرفانی انجام شود.
- یک نفر از نزدیکان متوفی مدیریت و هماهنگیها را انجام دهد تا هرجومرج اتفاق نیفتد و چیزی فراموش نشود.
سخن پایانی
برگزاری مراسم تشییع و خاکسپاری برای نزدیکان فرد متوفی بسیار دشوار است. افراد خانواده در روزهای اول از دست دادن عزیز خود فشار روحی بسیاری را تجربه میکنند و به همین دلیل ممکن است نتوانند بهخوبی از عهده برگزاری خدمات مراسم ترحیم برآیند. در سالهای اخیر برای اجرای بهتر و باکیفیتتر مراسمهای تشییع و خاکسپاری و همچنین مراسم ترحیم، بسیاری از خانوادهها از موسسه تشریفات مراسم ختم کمک میگیرند. این موسسهها به نزدیکان متوفی کمک میکنند تا مراسم قبل از دفن، مراسم تشییع، تدفین و بعد از آن مراسم یادبود به بهترین شکل برگزار شود. با کمک تشریفات مراسم ترحیم، دیگر اعضای خانواده نیازی به هماهنگیها، رزرو کردن تالار، رفتوآمدهای مختلف و استرس مراسم نخواهند داشت.
